Azərbaycan hökumətinə yaxınlığı ilə bilinən "Minval" nəşri rəsmi Tbilisinin "Gürcüstan Azərbaycan neft məhsullarını Ermənistana 'pulsuz' olaraq bir dəfəlik tranzitlə təmin edəcək" bəyanatından sonra növbəti dəfə məqalə dərc edib.

Aktual.ge xəbər verir ki, hökumətdəki mənbələrə dayanılaraq dərc edilən məqalədə rəsmi Tbilisiyə bir sıra suallar ünvanlanıb:

bu cür bir dəfəlik qərarlar əsas məsələnin özünü aradan qaldırmır: Tbilisinin uzunmüddətli tariflər və gömrük yığımları ilə bağlı real mövqeyi nədir? Və ən əsası — bu siyasəti kim formalaşdırır? Onilliklər boyu Bakının dəstəyinə söykənən və tranzit mövqeyindən struktur üstünlüklər qazanan bir ölkə üçün bu qədər gözlənilməz olan yanaşmanın arxasında hansı maraqlar dayanır?

"Tbilisinin 'tarif demarşına' cavab olaraq Bakı Ermənistan sərhədinə qədər dəmir yolunun bərpası məsələsini nəzərdən keçirir" - qeyd edilən məqaləni olduğu kimi təqdim edirik:

"Gürcüstanın təklif etdiyi tariflərlə bağlı Minval Politika-nın dərc etdiyi material, indiyə qədər gizli qalan gərginliyin üzə çıxdığı nadir hallardan biri oldu. Yalnız Azərbaycanda deyil, Gürcüstanın özündə də yaranan rezonans Tbilisi hakimiyyətini reaksiya verməyə məcbur etdi və yəqin ki, siyasi baxımdan özləri üçün sərfəli hesab etdikləri bir jest etməyə vadar etdi. Bildirildi ki, Gürcüstan Azərbaycan neft məhsullarını Ermənistana 'pulsuz' olaraq bir dəfəlik tranzitlə təmin edəcək.

Lakin bu cür bir dəfəlik qərarlar əsas məsələnin özünü aradan qaldırmır: Tbilisinin uzunmüddətli tariflər və gömrük yığımları ilə bağlı real mövqeyi nədir? Və ən əsası bu siyasəti kim formalaşdırır? Onilliklər boyu Bakının dəstəyinə söykənən və tranzit mövqeyindən struktur üstünlüklər qazanan bir ölkə üçün bu qədər gözlənilməz olan yanaşmanın arxasında hansı maraqlar dayanır? Paradoks ondadır ki, məhz Azərbaycan investisiyaları və infrastruktur layihələri sayəsində tranzit mərkəzinə çevrilən Gürcüstan, bu gün öz rəqabət üstünlüklərini zəiflədən addımlar atır.

Tranzitdən gələn gəlirlərə və monopoliyalara nəzarət uğrunda mübarizə fonunda Gürcüstan birdən-birə daşımaları rentabelli olmayan səviyyəyə gətirən tariflər təklif edir. Regionun münaqişə məntiqindən birləşdiricilik məntiqinə keçməyə çalışdığı bir vaxtda Tbilisinin davranışı iqtisadi rasyonalizmdən çox, regional qarşılıqlı etimadın torpedolanmasına bənzəyir. Belə bir kurs Bakının qarşısında alternativ marşrutlar axtarmağı qaçılmaz edir bu, təzyiq vasitəsi kimi yox, tranzitin proqnozlaşdırıla bilməsi və strateji müstəqilliyin təmin olunması üçün vacib addımdır.

Minval Politika-nın Bakı və İrəvan arasında aparılan müzakirələrə yaxından bələd olan mənbələrinin məlumatına görə, Azərbaycan artıq öz alternativ logistika xəttinin formalaşdırılması imkanlarını qiymətləndirməyə başlayıb. Sovet dövründə Bakıdan Qazağa, oradan isə İcevan istiqamətinə uzanan dəmir yolu xətti mövcud idi. Bu gün Bakı həmin xəttin indiki Qazaxdan Ermənistanın şərti sərhədinə qədər olan hissəsinin bərpası imkanını nəzərdən keçirir.

Bizim məlumatımıza görə, ilkin qiymətləndirmə artıq başlayıb: texniki parametrlər, mümkün bərpanın dəyəri və müddətləri öyrənilir. Bu xəttin bərpası tranzitin müəyyən hissəsini Gürcüstandan asılılıqdan çıxarmağa imkan verə bilər. Daha sonra yüklər sərhədi avtomobillərlə keçir və Ermənistanın daxilinə yönləndirilə bilər bu yanaşma müasir logistika baxımından tam funksionaldır.

Eyni zamanda tam avtomobil marşrutları variantı da araşdırılır. Marşrutlaşdırma hələ tam müəyyən edilməyib alternativ koridorlar və onların iqtisadi səmərəliliyi müzakirə olunur. Lakin belə müzakirələrin yaranması faktının özü bir şeyi göstərir: Azərbaycan tranziti yalnız Gürcüstan üzərindən keçən yeganə və dəyişməz yol kimi görməyi dayandırıb.

Bu isə mühüm siyasi siqnaldır. Region bir çox aktorların düşündüyündən daha sürətlə dəyişir. Kim düşünürsə ki, Bakını asılı vəziyyətə sala bilər elə bu, onun başlıca yanlış hesablamasıdır. Azərbaycan dəfələrlə sübut edib ki, yeni logistika marşrutlarını yaratmaqda və inşa tempinə görə gözləntiləri üstələməkdə bacarıqlıdır. Yaxın keçmişə Qarabağın və onun nəqliyyat infrastrukturunun misilsiz sürətlə bərpası nümunəsinə baxmaq kifayətdir.

Müasir Cənubi Qafqazda tranzit monopoliyası artıq siyasi təzyiq vasitəsi kimi işləyə bilməz daha çox özünə qarşı həssaslığın mənbəyinə çevrilir. Buna görə də Tbilisinin süni maneələrlə təsir rıçaqlarını bərpa etmək cəhdi həm zamanın ruhuna, həm də Gürcüstanın özünün uzunmüddətli maraqlarına ziddir.

Bu gün Tbilisinin qarşısında sadə bir seçim dayanır: ya yeni regional əməkdaşlıq modelinə inteqrasiya etmək, ya da öz iştirakı vacib olmayan yeni marşrutların formalaşmasını kənardan izləmək. Tarix göstərir ki, dəyişiklikləri vaxtında duyan dövlətlər öz subyektliklərini möhkəmləndirir; köhnə mexanizmlərə yapışanlar isə onu qaçılmaz olaraq itirirlər.

Ona görə də Gürcüstanın bu böhrana reaksiyası onun siyasi yetkinliyinin sınağı olacaq. Bakı öz nəticəsini artıq çıxarıb. İndi növbə Tbilisidədir o, qısamüddətli qazanc taktikasından çıxıb strateji tərəfdaşlıq mərhələsinə keçməyə hazırdırmı? Biz bir vaxtlar Ermənistanı regionun geosiyasi dalanı adlandırırdıq. Gürcüstan, əlbəttə ki, o vəziyyətə düşməz, amma doğrudanmı hakimiyyət ölkəni əsas regional proseslərin kənarında qalmaq riskinə salmaq istəyir?".

Bundan əvvəl nəşr yazmışdı ki, Gürcüstan Azərbaycan yanacağının Ermənistana tranziti üçün real olmayan dərəcədə yüksək tarif tələb edib.

Daha sonra Baş nazir İrakli Kobaxidze bəyan etdi ki, Gürcüstan Azərbaycan neft məhsullarının Ermənistana bir dəfəlik tranzitini tamamilə pulsuz şəkildə təmin edəcək.