Gürcüstanın üçüncü prezidenti Mixail Saakaşvili iqtisadi planını yayımlayıb.

Aktual.ge xəbər verir ki, o, bu plan üzrəində bir neçə ay işlədiyini bildirib.

Mixail Saakaşvilinin iqtisadi planını olduğu kimi təqdim edirik:

Mövcud çətin sosial-iqtisadi reallıq
Təəssüflər olsun ki, Gürcüstanda insanlar yoxsulluqdan, ümidsizlikdən, korrupsiya və ümumiyyətlə, sadə yaşayış şəraitinin olmamasından əziyyət çəkirlər.

Nəticədə yoxsulluq, nəqliyyatın, ərzaq və dərmanların bahalığı, külli miqdarda kommunal ödənişlər, ümidsizlik və ölkənin əmək qabiliyyətli vətəndaşlarının dağılması yüz minlərlə həmvətənimizi sağlamlıqdan və öz ölkələrində xoşbəxt yaşamaq imkanından məhrum edib.

Bütün bunlara kiçik Gürcüstanın 15 minə qədər əhalisinin həyatını itirməsi ilə nəticələnən pandemiyanın səhv idarə edilməsi də əlavə edildi. Nəticə etibarı ilə Gürcüstan bu göstərici ilə təqribən 1 milyon əhalisi ilə dünyada ən pis nəticə göstərən 5 ölkə sırasındadır.

Hökumət illərdir ki, Gürcüstanın xoşbəxt yaşamaq üçün yer olmadığını xalqa sözdə də, əməldə də sübut edir. Bununla bizə illərdir sübut edir ki, biz öz vətənimizdə ləyaqətlə, xoşbəxt yaşamaq üçün doğulmamışıq.

Bizim məqsədimiz

Məqsədimiz gürcü xalqının mədəniyyətini, adət-ənənəsini və özünəməxsusluğunu qorumağa xidmət edəcək, eləcə də onun mütərəqqi gələcəyini və çiçəklənməsini təmin edəcək dövlət yaratmaqdır.

Bizim buna potensialımızın olmaması və buna layiq olmamağımız yalandır. Gürcü xalqı əsrlər boyu sübut edib ki, o, çox şeyə qadirdir və ən yaxşısına layiqdir.

Biz ətrafımızda bizdən 100 dəfə böyük olan iqtisadiyyatlardan axan kapitalı Gürcüstana köçürməyi və o kapitalı ölkəmizin mənafeyinə yatırmağı bacarmalıyıq. Bunun üçün Gürcüstan sülh, sabitlik və proqnozlaşdırıla bilən siyasi və iqtisadi inkişaf dövlətinə çevrilməlidir. Yalnız bu vəziyyətdə biz bu nəhəng geosiyasi potensialdan çox böyük maliyyə kapitalının dövriyyədə olduğu regionda istifadə edə biləcəyik.

Gürcüstan bu böyük regionun infrastruktur/logistika, turizm və əyləncə, təhsil, səhiyyə və yüksək texnologiyalı biznes mərkəzi olmalıdır. Biz aşağı vergilər, qorunan xüsusi mülkiyyət və səmərəli kiçik bürokratiya ölkəsi olmalıyıq.

Bütün digər qonşularla müqayisədə biz tez bir zamanda coğrafiyamızı əsas üstünlüyümüzə çevirməliyik. Hakimiyyət dəyişikliyindən sonra biz göstərməliyik ki, onların hamısından fərqli olaraq bizdə tam demokratiya olacaq. Gürcüstan hibrid rejimdən tam azad ölkələr kateqoriyasına keçməlidir.

Biz bürokratiyaya, tam rəqəmsal dövlət xidmətlərimizə malik olmalıyıq.
Azad, korrupsioner olmayan və səlahiyyətli məhkəmə; Hökumətin sabit və demokratik dəyişməsi; Daha kiçik hökumət və iqtisadiyyata daha az dövlət müdaxiləsi; Qonşu ölkələrlə müqayisədə daha çox təhlükəsizlik; Korrupsiyanın tamamilə aradan qaldırılması və xüsusi mülkiyyətin qorunması mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Bu, həndəsi irəliləyişlə hər bir vətəndaşın rifahının yüksəlməsinə səbəb olacaq. 2013-cü ilə qədər bu yolda dayandıq. Sonra demək olar ki, 10 illik fasilə oldu və indi biz 2012-ci ildən çox təkmilləşdirilmiş modeli almalıyıq. Gürcüstanın yeni hökumətinin əsas vəzifəsi işsizlik səviyyəsini birrəqəmli rəqəmə endirmək və ən ixtisaslı və əmək qabiliyyətli Gürcüstan vətəndaşlarını öz vətənlərinə qaytarmaq olmalıdır. 
Sizi əmin edirəm ki, bütün bunlar mümkündür.

Məqsədə çatmağın əsas yolları:

1. Məhkəmə islahatları, İngiltərə hüququ, arbitraj, iqtisadi cinayətlərin dekriminallaşdırılması.
Məhkəmənin əsas problemi ondan ibarətdir ki, o, müstəqil deyil və tamamilə konkret maliyyə klanına tabedir. Bu o deməkdir ki, investorun marağı bu klanın və ya dövlətin (həmin klanın idarə etdiyi) marağı ilə investor ədaləti tapmayacaq və milyonlar itirəcək.

Nə onun əmlakı, nə də təhlükəsizliyi qorunmur. Belə bir mühitə investisiya axını tamamilə qeyri-realdır. Bu gün daxil olanlar ya Panamadan ya da öz payı müqabilində İvanişvili klanı tərəfindən xarici sərmayədir. Bu pay təkcə investor üçün deyil, biznesin inkişafı, məşğulluq, ölkənin gəlirləri üçün də çatışmır. Yaxşı başa düşmək lazımdır ki, hər bir iş adamının cibindəki əl bizim hər birimizin cibindəki əldir.

Məhkəmə sistemi köklü şəkildə dəyişməlidir. Məhkəmədə fəal iştirakı etimadı və səmərəliliyi bərpa etməli olan qeyri-siyasi aktorların-qeyri-hökumət təşkilatlarının həlledici söz sahibi olacağı Məhkəmə-Hüquq İslahatı üzrə Konstitusiya Komissiyası yaradılmalıdır.
Məhkəmə-hüquq islahatı nəticəsində Gürcüstanda qanun ciddi şəkildə tənzimlənməli və hər üç şəxsi və inzibati mübahisə instansiyasının vaxtında keçməsini məhdudlaşdırmaq üçün icra resursları büdcədən ayrılmalıdır.

İddia və ya ərizə verildiyi tarixdən ən çoxu 12 ay ərzində məhkəmə sistemi, əgər varsa, işin hər üç instansiyasından keçməli və artıq yekun qərar qəbul etməlidir. İslahatın bu hissəsi vətəndaşlarımız və investorlarımız üçün aydın qaydaları gətirəcək. Artıq vətəndaşlara və investorlara ədalətsiz qərarın özündən az ziyan vuran çoxillik süründürməçilik təcrübəsi olmayacaq.

Gürcüstan bütün kommersiya əməliyyatları üçün ölkə daxilində ingilis hüququndan məhdudiyyətsiz istifadə etməyə icazə verməli və hansı qanunun tətbiq ediləcəyini tərəflər özləri seçməlidirlər. İngilis və Alman hüquqlarını bərabər şəkildə tətbiq edən hakimlərin sayı artana qədər bütün məhkəmələrdə ingilis hüququ palatası yaradılmalıdır.

Dövlətlə böyük əmlak və ya vergi mübahisəsi olduqda, biznesə mübahisənin yeri və mübahisələrin həlli qanununu özbaşına və dünya tərəfindən tanınmış arbitrajlar siyahısından seçmək səlahiyyəti verilməlidir. Bunun üçün dövlətin Gürcüstanda nüfuzlu və eləcə də ən yaxşı beynəlxalq arbitraj ofisinin açılmasını təmin etməsi vacib olacaq.

İqtisadi cinayətlər dekriminallaşdırılmalıdır. İqtisadi cinayətlərə görə isə həbs qətimkan tədbiri mümkünlüyü tamamilə ləğv edilməlidir. Cəza kimi həbs iqtisadi cinayətlərin böyük əksəriyyətinə tətbiq edilməməlidir. Xüsusilə böyük məbləğ qanunla müəyyən edilməlidir və o böyük məbləğ ən azı bir milyon lari olmalıdır".

Deoliqarizasiya qanunu.

Əmlakı ÜDM-in 5%-dən çox olan bütün şəxslərə siyasi partiya yaratmaq və/və ya partiyaları maliyyələşdirmək və/və ya onların fəaliyyətində başqa formada iştirak etmək qadağan edilməlidir. Gürcüstanda çoxlu varlı vətəndaşlara ehtiyacımız var, lakin ölkədə inhisarçılığı saxlamaq üçün siyasi rıçaqlardan istifadə edən bir və ya bir neçə subyekt üzərində monopoliya olarsa siyasi rıçaqlardan istifadə edərək inhisar yaradan bir çox vətəndaşın rifahı yaxşılaşmayacaq. Biz çoxlu pul və siyasəti bir-birindən ayırmalıyıq".

Energetikanın inkişafı

“Gürcüstan su elektrik stansiyaları ölkəsidir” köhnəlmiş və düzgün olmayan tezisdir. “SESsiz Gürcüstan” – məntiqsiz və əsassızdır. SES-lər Gürcüstanda tikilməlidir, lakin bu, tam, dərin və ixtisaslı təhlil nəticəsində həyata keçirilməlidir. SES tam təhlükəsiz olmalı və ətraf mühitə mənfi təsiri minimuma endirilməlidir.

Bu nöqteyi-nəzərdən şəxsən mənim üçün böyük və nəhəng su elektrik stansiyalarını, məncə, təsəvvür etmək çətindir, xüsusən də turizm ölkəsi olmaq iddiasında olan, unikal və endemik landşaftlara malik bir ölkədə. Kiçik və mikro su elektrik stansiyaları - bu, bizim hidroenergetikamızın əsas dayağı olmalıdır. Ümumiyyətlə enerjidə ən mühüm və zaman keçdikcə aparıcı rolu külək və günəş enerjisindən istifadə etmək lazımdır. Bu baxımdan investorların cəlb edilməsi, onlar üçün əlverişli vergi və ya digər güzəştlərin yaradılması vacibdir.

Artıq belə bir nəticə əldə etmişik ki, varlı insanlar bitkoinlərlə daha da zənginləşiblər və ehtiyacı olan insanlar öz bitkoinləri üçün lazım olan elektrik haqqını ödəyib və ödəyirlər. Həmçinin qeyri-adekvat elektrik enerjisi Abxaziya və gürcü klanlarının bitkoinlərinin istehsalı üçün istifadə olunan Abxaziyaya ötürülür. Güc və bitkoinlər iz qoymadan itirilir. Prosesə dövlət nəzarəti və vergi monitorinqi mexanizmi yoxdur.

Bununla belə, bitkoin fabrikləri beynəlxalq investorları cəlb etmək baxımından faydalı ola bilər. Dövlət külək və günəş enerjisinə sərmayə qoyanlardan başqa hamı üçün bitkoinlərin kütləvi istehsalını qadağan edərsə, qarşılıqlı faydalı və sərfəli əlaqələr, bir tərəfdən, Bitkoinlərin istehsalını günəş işığına məruz qoyur və dövlətin bu istehsala nəzarət etməsini mümkün edir. Digər tərəfdən isə enerjiyə sərmayə qoymaq üçün ən mühüm stimulu təmin edəcək. Nəhayət, elektrik enerjisinin tarifini xeyli aşağı salacaq.

4. Xalq üçün bürokratiya, əsassız xərclərin aradan qaldırılması

Bu gün dövlət sektoru iqtisadi artımın əsas əyləcidir. Partiya və ya qohumluq prinsipi ilə işə götürülən büdcə sektorunda bir əlavə iş yeri özəl sektorda 2-3 iş yerini itirir. NP-lərin və LEPL-lərin xidmətlərinin əksəriyyəti autsorsinq üçün şəffaf tenderlərə əsaslanan özəl sektordadır.

Dövlət xidmətlərinin böyük bir hissəsi rəqəmsal idarəetməyə keçməlidir. Bu, bürokratların qərarlarından asılılığın azaldılması, biznes proseslərin sürətləndirilməsi deməkdir. Məsələn, insan pasportunu cibindən çıxarmadan sərhədi keçə bilər, sərhədçini ümumiyyətlə görməz. Çoxlu icazələrə ehtiyac tamamilə aradan qaldırılmalıdır. Son illərdə korrupsiya və hakim klanın üzvlərinə imtiyazların verilməsi üçün istifadə edilən çoxsaylı sahələrdə icazələr tətbiq edilib.

Bizə kiçik və səmərəli bürokratiya lazımdır ki, xalqa xidmət etsin. Xalq isə bürokratiyanı saxlamaq üçün əlindən gələni edəcək. Bürokratiyanın genişmiqyaslı islahatı ölkəyə həqiqi və vicdanla xidmət edənlərin maaşlarını artırmalıdır. Bürokratik xidmətlərin (avtomobil, yanacaq, telefon, mebel və s.) dəyərini kəskin şəkildə azaltmaq lazımdır. İnsanların dövlətdən özəl sektora daşınması probıemsiz olmalıdır, çünki iş tapmaq prosesində onların maaşlarının böyük bir hissəsini 1 ilə qədər saxlamaq tamamilə mümkündür.

5. Tək ergi prinsipi

Gürcüstan aşağı vergilərə və səmərəli kiçik bürokratiyaya malik ölkə olmalıdır. Biri büdcəyə vergilərdən iqtisadiyyatın hansı payını aldığımız, digəri onunla nə qədər vergi aldığımızdır.
Gürcüstanda vergi qaydaları asan idarə olunmalı və hər kəs üçün başa düşülən olmalıdır və şərhə yer qoymamalıdır. Tək vergi prinsipi o deməkdir ki, vergi mübahisələrinin 80-90 faizi olaraq mövcud olmayacaq, müxtəlif şuralarda, məhkəmələrdə və arbitrajlarda hər cür anlaşılmazlıqlar və bitib-tükənməyən işgüzar mübahisələr qalacaq.

Bundan əlavə, tək vergi prinsipi şirkətlər üçün mühasibat uçotu prosesini xeyli asanlaşdıracaq ki, bu da bu gün təşkilatların üzərinə çox ağır yüklər qoyur. Öz zamanında "Milli Hərəkat" 21 vergidən cəmi 6-nı qoyub, amma bu, gəlirlərin artmasına, biznesin aparılmasının sadələşdirilməsinə gətirib çıxarıb. İndi isə daha cəsarətli addımlara ehtiyac var. İndi vergi təzyiqinin azaldılması vergi inzibatçılığının sadələşdirilməsindən az əhəmiyyət kəsb etmir ki, bu da biznesi qorunmuş hiss edir".

6. İnfrastruktur və nəqliyyat

Gürcüstan regionun logistik mərkəzinə çevrilməlidir. Bunun üçün cəsarətli infrastruktur layihələri lazımdır. İlk növbədə, infrastruktur işlərindən yüz milyonlarla lari oğurlamaq, psevdotenderlər keçirmək praktikasına son qoyulmalıdır.

Telavi-Tbilisi-Kutaisi-Zuqdidi marşrutları üzrə Sürətli Dəmir Yolu (Teceka) kimi irimiqyaslı infrastruktur layihələri həyata keçirilməlidir. Gürcüstanın istənilən iki məntəqəsi arasındakı məsafə 3 saatdan çox olmamalıdır.
Gürcüstanda çox izdihamlı olan İstanbul hava limanına tranzit uçuşlar həyata keçirəcək beynəlxalq qovşaq hava limanı olmalıdır. Mən nə Tbilisini, nə də Batumi hava limanını belə təsəvvür edirəm. Qovşağın mərkəzi Gürcüstanın coğrafi mərkəzinə - Kutaisiyə çevrilməli və orada əsas güclü, çox terminallı hava limanı tikilməlidir. Adıçəkilən sürətli dəmiryolu Kutaisi hava limanından keçməlidir ki, bu da sizi bir saat ərzində Tbilisi, Batumi və Zuqdidiyə (Lazika / Anaklia) aparacaq. Bunun üçün hökumətin fəal müdaxiləsi, Sürətli Dəmiryolu layihəsinin həyata keçirilməsi, beynəlxalq aviaşirkətlərlə danışıqlar lazımdır.

Bütün mühüm şəhərlərdə, xüsusən də dağlıq kurortlarda kiçik hava limanlarının olması çox vacibdir. Bu hava limanlarına kiçik təyyarələr və helikopterlər xidmət göstərməlidir. Bu, ilk növbədə turizm üçün son dərəcə vacibdir.

İnfrastruktur beynəlxalq fondlardan investisiya cəlb etməyin ən asan və sürətli yoludur. Aydındır ki, əgər bu sərmayədən istifadə səmərəli və korrupsiyadan azad olmalıdır.

8. Kənd təsərrüfatı

Gürcüstanın təbii mühiti unikaldır. Qafqaz və Gürcüstan biomüxtəlifliyi ilə seçilir. Gürcüstanda subtropiklərdən tutmuş səhralara qədər demək olar ki, hər cür coğrafi mühit və landşaft var.

Gürcüstanda kənd təsərrüfatı həqiqətən böyük potensiala malikdir. Hökumətin kənd təsərrüfatında əsas rolu yeni texnologiyalar - həm texnika, həm də yeni məhsul və sortların tətbiqindən ibarətdir. Buna sərmayə qoymaq həqiqətən düzgün olardı. Biz kənd təsərrüfatını subsidiyalı dərmanlarla doldurmamalıyıq. Biz kəndlilərə bir tərəfdən daha asan əldə etməyi, digər tərəfdən isə daha çox və daha yaxşı məhsul və ya artım əldə etməyi öyrətməliyik.

Ölkəyə aqrar idarəetmə bacarıqlarını, müasir texnologiyaları, müasir bilikləri gətirmək lazımdır. Vergi rejimlərinin, xüsusən də iqtisadi birliklərin stimullaşdırılması baxımından nəzərdən keçirilməsi də vacib olardı. Məhsulun artıq emal olunmuş formada ölkə hüdudlarından kənara daşınması üçün regionlarda emal və saxlama infrastrukturunun inkişafı çox vacibdir ki, bu da gəliri kəskin şəkildə artıracaq. Şərabın yeni bazarlara çıxarılması üçün tamamilə fərqli və innovativ dövlət proqramı lazımdır.

Əsl aqrar sığorta sistemi yaratmaq lazımdır. Təəssüf ki, bu gün belə sığorta mövcud deyil və ya çox zəif işləyir, buna görə də kənd əhalisi əziyyət çəkir və tamamilə həssasdır və fors-major hadisələrlə (dolu və digər iqlim problemlərinə görə) üzləşməyə buraxılır.

Həmçinin kənd təsərrüfatı sahəsində vasitəçilərin sayını azaltmağa çalışmalıyıq və fermerlər özləri daha kiçik fabriklər aça və ya birbaşa xammaldan daha baha qiymətə ixrac olunacaq son məhsulları özləri yaratmaq üçün maşın ala bilsinlər. Bu, məhsulların daha sərfəli qiymətə satılmasını asanlaşdıracaq.

İxracat vacibdir, lakin yadda saxlamalıyıq ki, bizim kənd təsərrüfatı sektorumuz öz ölkəmizin ehtiyaclarını ödəmir. Bizim unikal, yüksək keyfiyyətli bioloji təmiz məhsulumuz düzgün iqtisadi siyasət və gürcü mətbəxinin brendinqi və populyarlaşması şəraitində, hətta hazırkı məhsuldarlığın iki-üç dəfə artırılması şəraitində belə, yerli bazar tərəfindən tam mənimsənilə bilər".